RÈN LUYỆN “CHÍ CÔNG VÔ TƯ” THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

 

                                                            Mạnh Trung

Trong Hán ngữ, “chí công vô tư” đồng nghĩa với “đại công vô tư”. Bản dịch chữ Hán Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh của BCHTƯ Đảng (NXB Thế Giới, Hà Nội, 2008) đều dịch “chí công vô tư” là “đại công vô tư”. Ta có thể hiểu “chí công vô tư / đại công vô tư” có nghĩa là: Khách quan, công bình, chính trực; không thiên vị, không tự tư, tự lợi; mọi hành động đều vì đại nghĩa, vì lợi ích chính đáng của nhân loại, quốc gia, dân tộc, cộng đồng là trên hết.

Chí công vô tư là phẩm chất đạo đức của con người, thể hiện ở sự bằng không thiên vị, giải quyết công việc theo lẽ phải, xuất phát từ lợi ích chung và đặt lợi ích chung lên lợi ích cá nhân.

Thấm nhuần tinh hoa văn hóa Phương Đông, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp thu sâu sắc giá trị của tinh thần “chí công vô tư” để tự rèn luyện cho bản thân mình, đồng thời xem đây là một trong những phẩm chất quan trọng của đạo đức cách mạng, cần phải giáo dục cho cán bộ, Nhân dân. Thông qua Hồ Chí Minh, trên tinh thần kế thừa có chọn lọc và phát triển, “chí công vô tư” có nội dung và ý nghĩa mới, phù hợp với mục tiêu, lý tưởng của cuộc cách mạng do Người lãnh đạo.

Luận điểm “chí công vô tư” trong tác phẩm Đường Cách Mệnh (1927), Người nêu lên 23 điều thuộc về phẩm chất mà người cán bộ cách mạng cần phải có; trong đó, điều thứ 8 là: “Vị công vong tư”, có nghĩa là “vì việc công quên việc riêng tư”; vì thế, nó đồng nghĩa với “chí công vô tư”. Việc công lớn nhất ở thời điểm này chính là sự nghiệp cứu nước, giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của thực dân Pháp. Từ đó trở đi, Hồ Chí Minh nhắc lại nhiều lần phẩm chất “chí công vô tư” cho đến lúc qua đời. Người viết trong Di chúc: “Đảng ta là một Đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”. Trước khi từ giã cõi đời, căn dặn về Đảng, về đạo đức của cán bộ, đảng viên, Bác vẫn không quên phẩm chất chí công vô tư! Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (1947), Hồ Chí Minh viết về cách rèn luyện đạo đức cách mạng, phẩm chất chí công vô tư như sau:

“Người đảng viên, người cán bộ tốt muốn trở nên người cách mạng chân chính, không có gì là khó cả. Điều đó hoàn toàn do lòng mình mà ra. Lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì mình sẽ tiến đến chỗ chí công vô tư. Mình đã chí công vô tư thì khuyết điểm sẽ càng ngày càng ít, mà những tính tốt như sau ngày càng thêm.

Vậy để rèn luyện chí công vô tư, như một phẩm chất đạo đức cách mạng cần phải thực hiện như thế nào:

Trước hết, phải nhận thức rõ vai trò của phẩm chất ấy đối với bản thân và đối với xã hội. Với bản thân, con người không thể tiến bộ nếu không đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân. Có thể, bằng vị trí hay quyền lực của mình, cá nhân dễ dàng chèn ép người khác, thu lợi về mình. Nhưng đó là hành động sai trái, vi phạm đạo đức và pháp luật, sớm muộn gì cũng bị trừng trị, nhận lấy hậu quả nặng nề.

Đối với xã hội, không có gì đáng sợ hơn sự bất công. Bác Hồ cũng đã từng căn dặn: “không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng”. Chính những bất công do người lãnh đạo gây ra phá vỡ niềm tin tưởng và tinh thần đoàn kết của nhân dan. Con người sống hoài nghi lẫn nhau và không tận lực trong công việc việc, là nguyên nhân dẫn đến sự thất bại của tập thể. Nên nhớ rằng khi công việc chung thất bại thì không có cá nhân nào có được lợi ích.

Tôn vinh, quý trọng, đề cao và bảo vệ những người có đức tính chí công vô tư trong xã hội. Họ là đại diện cho sự công bằng và lợi ích chung. Họ rất cần được tôn vinh và bảo vệ bởi những kẻ xấu, kẻ ác luôn muốn tìm cách cản trở, hãm hại, thậm chí là tiêu diệt họ.

Quyết liệt lên án những hành động vụ lợi cá nhân, thâu tóm lợi ích, thiên vị, tư ân hay tư thù đối với người khác trong giả quyết công việc. Quyết liệt phê phán những hành động trì trệ, cản trở sự tiến bộ xã hội hay tư tưởng lợi ích nhóm, bè phái trong công việc chung.

Xây dựng lý tưởng sống đúng đắn, phù hợp với thời đại. Sống có ước mơ, hoài bão lớn lao, vươn đến những điều cao đẹp trong cuộc sống này. Sống gắn bó với nhân dân, với đất nước, vì nhân dân và đất nước mà lao động phục vụ.

Phê phán: Trong cuộc sống, không phải ai cũng chí công vô tư. Bởi tham lam, thiên vị là bản chất luôn tồn tại ở mỗi con người. Nhiều người lợi dụng chức vị, quyền lực, mối quan hệ để bòn rút của chùng, thu lợi về mình, chèn ép người khác trong công việc và trong đời sống. Họ thường sống ích kỉ, hèn kém, chỉ biết đến lợi ích của mình, bỏ mặc người khác. Những người như thế thường bị xã hội lên án, chỉ trích, pháp luật trừng trị.

Như vậy, quan niệm của Hồ Chí Minh về chí công vô tư rất rộng, trong đó chứa đựng nhiều phẩm chất tốt đẹp khác. Khi nghiên cứu toàn bộ tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, các nhà nghiên cứu đã rút ra những phẩm chất quan trọng nhất của đạo đức cách mạng mà Người đã đề cập là: Trung với nước, hiếu với dân; giàu lòng yêu thương con người; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; có tinh thần quốc tế vô sản trong sáng. Các phẩm chất của đạo đức cách mạng này có quan hệ chặt chẽ nhau, làm tiền đề và là sự thể hiện của nhau.

Bài học nhân thức: Bác Hồ từng dạy rằng không cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư không thể thành người được. Muốn người khác sống vì mình thì hãy sống vì người khác, sống và bảo vệ những lợi ích chung. Bởi ta cũng có một phần trong cái chung ấy. một khi cái chung không còn ta cũng chẳng có được gì. Chí công vô tư là phẩm chất cần có ở mỗi con người. Một xã hội chỉ văn minh, tiến bộ khi ở đó ai cũng vô tư, ai cũng hướng đến lợi ích chung, đồng lòng, nhất trí và tin tưởng lẫn nhau vì một sự nghiệp chung nhất.